Lov

Nynorsk

Justis- og beredskapsdepartementet

Lov um særlege råderettar over framand eigedom

Servituttlova

lov/1968-11-29·20 paragrafer·Sist endret 1. januar 2016·Utforsk grafen

I kraft 1969-01-01Sist endret ved lov/2013-06-21-100 fra 2016-01-01

Fast eiendoms rettsforhold > Ekspropriasjon Fast eiendoms rettsforhold

Innhold20 paragrafer

Kva lova gjeld.

§ 1

Denne lova gjeld særrettar over framand fast eigedom til einskilde slag bruk eller anna utnyttingsrådvelde eller til å forby einskilde slag verksemd, bruk eller tilstand. Lova gjeld ikkje pakting, tufteleige eller annan allmenn bruksrett. Når anna ikkje er sagt, vik føresegnene for det som fylgjer av avtale eller særlege rettshøve.

Loven gjelder særrettigheter til å bruke andres eiendom på bestemte måter, eller retten til å nekte visse typer bruk. Den gjelder ikke pakting, tufteleie eller allmenne bruksrettigheter. Lovens regler viker for avtaler eller spesielle rettsforhold.AI

§ 2

Korkje rettshavaren eller eigaren må bruka rådveldet sitt over eigedomen såleis at det urimeleg eller uturvande er til skade eller ulempe for den andre. I avgjerda om noko er urimeleg skal det leggjast vekt på kva som er føremålet med retten, kva som er i samsvar med tida og tilhøva, og kva som høver til å fremje naturmangfaldet på staden.

Hverken den som har en rettighet på en eiendom eller eieren av eiendommen kan bruke denne retten på en måte som er urimelig eller unødvendig til skade eller ulempe for den andre. Ved vurderingen skal man se på formålet med retten, tidens utvikling og naturmangfoldet på stedet.AI

Noter (1)

EndringEndra med lov 19 juni 2009 nr. 100 (ikr. 1 juli 2009 iflg. res. 19 juni 2009 nr. 704).

referert av 1 →

§ 3

Gjeld det ei utnytting som tilkjem både eigaren og rettshavaren, har ingen av dei nokon førerett framfor den andre. Kan ikkje båe stettast fullt ut, lyt dei minka på bruken etter måten like mykje.

Hvis både eieren og den som har en rettighet kan bruke noe, har ingen av dem forkjørsrett. Dersom begge ikke kan bruke det fullt ut samtidig, må bruken reduseres likt for begge parter.AI

§ 4

Rett som skal tryggja ein særskild bu- og byggjeskipnad på eit område, ligg til kvar eigedom på området og gjeld i den mon det kan vera til noko nytte for eigedomen.

Regler som skal sikre en bestemt måte å bo og bygge på i et område, tilhører hver enkelt eiendom. Disse reglene gjelder så lenge de er til nytte for eiendommen.AI

§ 5

Er ingen avgjerande grunn i mot det, kan kvar av partane krevja å få bruken flytt eller nærare fastlagd, eller rettshøvet omskipa på annan måte, når han ber kostnaden sjølv, og den nye skipnaden er minst like god for motparten som den tidlegare. Er det klårt at omskipinga vert til vinning for båe partar, kan kostnaden delast med ein høveleg sum på kvar. Utan at partane er samde, kan omskiping etter denne paragrafen ikkje gå så langt at retten vert av eit anna slag enn før.

En rettighet til bruk av eiendom kan flyttes eller endres hvis det ikke er tungtveiende grunner imot. Den som krever endringen må dekke kostnadene, med mindre begge parter tjener på det. Endringen må være minst like god for motparten som den tidligere ordningen.AI

referert av 3 →

§ 6

Er det mykje om å gjera for ein part, og vinninga på hans side vert monaleg større enn tapet på hi, kan han få omskiping, jamvel om den nye skipnaden ikkje vert likså god for motparten som den tidlegare. I slike høve skal den som krev omskipinga, svara mellomlag i jord, rettar eller pengar. Mellomlaget må ikkje setjast så lågt at omskipinga vert til skade for motparten.

En rettighet kan endres dersom fordelen for den som krever det er betydelig større enn tapet for den andre. Den som ønsker endringen må betale erstatning i form av land, rettigheter eller penger.AI

Noter (1)

EndringEndra med lov 21 juni 2013 nr. 100 (ikr. 1 jan 2016 iflg. res. 21 juni 2013 nr. 736).

referert av 1 →

§ 7

Rett som klårt er til meir skade enn gagn, kan eigaren få avskipa såframt mishøvet ikkje kan rettast med omskiping etter §§ 5 eller 6. I slike høve skal eigaren svara vederlag i jord, rettar eller pengar. Vederlaget må ikkje setjast lågare enn det retten er verd for rettshavaren.

En eiendomsrett kan slettes hvis den gjør mer skade enn nytte, og det ikke er mulig å endre den slik at den fungerer bedre. Eieren må betale erstatning i form av jord, rettigheter eller penger.AI

Noter (1)

EndringEndra med lov 21 juni 2013 nr. 100 (ikr. 1 jan 2016 iflg. res. 21 juni 2013 nr. 736) som endra med lov 11 des 2015 nr. 100.

Se ogsåServituttlova § 5referert av 1 →

§ 8

Retten til om- eller avskiping kan ingen av partane gjeva avkall på for lengre tid enn 10 år. Dette gjeld ikkje rettar som vert skipa for høgst 20 år. Når retten er skipa eller omskipa i oreigning, jordskifte eller anna offentlegrettsleg avgjerd, kan om- eller avskiping etter denne lova ikkje krevjast før minst 20 år har gått eller nye tilhøve gjev rimeleg grunn til det.

Reglene om endring eller sletting av bruksrettigheter kan som hovedregel ikke fravikes i mer enn 10 år. Det finnes unntak for tidsbegrensede rettigheter og rettigheter fastsatt gjennom offentlige vedtak.AI

referert av 1 →

§ 9

Ein rettshavar kan avhenda heile eller noko av retten sin til kven han vil, når det ikkje fører til annan auke i tyngsla enn det elles var høve til. Rett som ligg til fast eigedom, må ikkje avhendast utan saman med eigedomen eller ein høveleg del av han. Rett som ikkje har tilknyting til næringsdrift på eigedomen eller ikkje er bunden til bruken av denne på andre måtar, kan likevel avhendast særskilt dersom retten er uturvande eller ulagleg til utnytting saman med eigedomen. Rett som skal stetta ein reint personleg tiltrong hjå rettshavaren, må ikkje avhendast.

En person som har en bruksrett på en annen eiendom, kan som hovedregel selge eller overføre denne retten til hvem som helst. Det er visse begrensninger for rettigheter som er knyttet til fast eiendom eller som er strengt personlige.AI

§ 10

Når ein rett går over til ny rettshavar, har eigaren forkjøpsrett. Føresegnene i lov om løysingsrettar §§ 2, 8, 10 fyrste til tredje stykket, 11, 12 fyrste og andre stykket og 13 til 22 gjeld tilsvarande så langt dei høver. Fyrste ledd gjeld ikkje når rett som høyrer til ein fast eigedom eller eit føretak, går over saman med eigedomen eller føretaket.

Når en rettighet på en eiendom overføres til en ny person, har eieren av eiendommen rett til å kjøpe rettigheten. Dette gjelder ikke dersom rettigheten følger med ved salg av en fast eiendom eller en virksomhet.AI

Noter (1)

EndringEndra med lov 9 des 1994 nr. 64 (ikr. 1 juli 1995).

Se ogsåLov om løysingsrettar § 2

Kapittel S. Særskilt om bruksrettar i skog.

§ 11

Rett til å svi lyng, gras eller anna må ikkje heftast på skog. Det same gjeld rett til å taka bork, never, lauv, ris eller bar av tre som ikkje skal hoggast innan 1 år.

Bestemmelsen fastslår at rettigheter til å brenne lyng og gress ikke kan begrenses i skog. Det samme gjelder retten til å hente bark, never, løv, ris eller bar fra trær som ikke skal hogges i løpet av ett år.AI

§ 12

Rett til å taka trevyrke til hushald eller gardsbruk må ikkje heftast på skog for lengre tid enn 25 år eller manns og kones levetid. Rett til å taka anna skogsvyrke, eller eigedomsrett til skogstre på framand grunn, kan ikkje avtalast for lengre tid enn 3 år frametter. Avtala kan likevel gå ut på at tre som er utblinka når den nemnde fristen endar, kan avverkast i dei næraste 2 åra.

Loven setter tidsbegrensninger for retten til å ta ut tømmer fra andres skog. Rettigheter til trevirke for husholdning eller gardsbruk har egne tidsgrenser, mens andre typer uttak av skogsvirke har kortere maksimal varighet.AI

Noter (1)

EndringEndra med lover 28 feb 1986 nr. 8, 9 des 1994 nr. 64 (ikr. 1 juli 1995).

§ 13

Når skogeigaren krev det, lyt den som har rett til trevyrke til hushald eller gardsbruk, taka det etter utvising. Det kan krevjast at utvisinga skal gå for seg til visse, føreåt fastsette tider som høver for båe partar. Har rettshavaren bede om utvising, men skogeigaren let vera å gjeva utvising innan rimeleg tid eller – om så er – til fastsett tid, kan rettshavaren taka det naudsynlege trevyrke på forsvarleg vis utan utvising. Rettshavaren har ikkje krav på å få utvist eller rett til utan utvising å taka ungskog eller særleg verdfulle tre, når anna tenleg vyrke kan takast utan altfor mykje meirarbeid med hogst og henting. Er det utviste ikkje teke or skogen innan 2 år etter utvisinga kan skogeigaren rå over det sjølv. For vyrke som ikkje er nytta forsvarleg, har skogeigaren rett til å gjera frådrag ved neste utvising til same føremålet, eller krav på vederlag rekna etter det verdet som vyrket på rot hadde for han.

Den som har rett til trevirke til husholdning eller gårdsbruk, må følge skogeierens anvisninger om hva som kan hentes og når det skal skje. Hvis trevirket ikke hentes innen to år, kan skogeieren ta det selv.AI

referert av 1 →

§ 14

Rett til beite, slått eller mosetak må ikkje for lengre tid enn 25 år eller manns og kones levetid heftast på barskog eller skog av eik, ask, alm eller bøk. Det same gjeld mark som høver best til slik skog. For skoglaus mark gjeld dette likevel berre så langt marka er rekna for skogmark etter skogbrukslova § 2. Rett til å beita med geit må ikkje heftast på skog eller mark som nemnt. Om eit område som skal påheftast rett til beite, slått eller mosetak, går inn under føresegnene i første eller andre stykket, kan eigaren få bindande avgjort føreåt av skogoppsynet.

Det er begrensninger på hvor lenge man kan ha rett til beite, slått eller mosehøsting i barskog og visse typer løvskog. Rett til beite med geit kan ikke tinglyses på slike områder. Skogoppsynet kan avgjøre om et område faller inn under disse reglene.AI

Noter (1)

EndringEndra med lov 27 mai 2005 nr. 31 (ikr. 1 jan 2006 iflg. res. 27 mai 2005 nr. 487).

Se ogsåSkogbrukslova § 2

§ 15

Beiterett skal ikkje vera til hinder for at skogeigaren på eigen kostnad fredar ungskog og nyvokster med å halda opp til ein tiandepart av beitet avstengd for beitedyr. Har skogdyrkingstiltak i dei siste 10 år auka grasvoksteren på somme stykke i skogen, skal tiandeparten ikkje reknast annleis av den grunn. Er retten frå tida før 1 januar 1864, har rettshavaren krav på å få like for tapet, i fall fredinga gjer nemnande skar i beitebruken hans.

Skogeieren kan stenge av inntil en tiendel av beitet for å beskytte ungskog og nyvekst. Dette skal skje for skogeierens egen regning. Personer med beiterett fra før 1864 kan ha krav på erstatning dersom dette fører til et betydelig tap.AI

§ 16

Går ein avtale ut på noko som kjem i strid med §§ 11-15, er det ikkje bindande.

Kapittel R. Rådvaldsmisbruk.

§ 17

Om ein part varig og trass i åtvaringar brukar rådveldet sitt over eigedomen i strid med §§ 2 eller 3, kan motparten krevja dom anten på avskiping av retten mot vederlag ein gong for alle eller på at retten skal setjast ut or kraft for ei viss tid mot eingongsvederlag eller ei avgift for året. For misbruken kan den skyldige dømast til å svara ei høveleg skadebot, endå om pengeskade ikkje er valda.

Hvis noen misbruker en rettighet på en eiendom til tross for advarsler, kan motparten kreve at rettigheten fjernes eller settes ut av kraft mot betaling. Den som har misbrukt rettigheten, kan også bli dømt til å betale erstatning.AI

Se ogsåServituttlova § 2

Avgjerd om omskiping, avskiping eller utvising

§ 18

Jordskifteretten tek avgjerder etter §§ 5 til 7 og § 13 i saker i samband med sak for jordskifterett og som eiga sak. Jordskiftelova § 5-7 gjeld for behandlinga i jordskifteretten av saker etter lova her. Når retten er omskipa i avgjerd etter §§ 5 eller 6, kan om- eller avskiping etter denne lova ikkje krevjast før minst 20 år har gått, eller nye tilhøve gjev rimeleg grunn til det. Det same gjeld når om- eller avskiping er nekta i realitetsavgjerd etter lova her.

Jordskifteretten avgjør saker om endring eller fjerning av servitutter. Når retten har bestemt en endring eller nektet dette, kan man som hovedregel ikke be om ny vurdering før det har gått 20 år, med mindre det har skjedd vesentlige endringer.AI

Noter (1)

EndringEndra med lover 18 des 1998 nr. 84 (ikr. 1 jan 1999 iflg. res. 18 des 1998 nr. 1199), 21 juni 2013 nr. 100 (ikr. 1 jan 2016 iflg. res. 21 juni 2013 nr. 736).

Se ogsåServituttlova § 5 Servituttlova § 7 Servituttlova § 13 Jordskiftelova § 5-7

§ 19

Når partane er samde om det, utfører jordskifteretten nødvendig oppmålingsarbeid som del av saka. Jordskiftelova §§ 6-29, 7-1 andre ledd og 8-1 gjeld tilsvarande. Kostnaden ved avgjerd i jordskifteretten etter denne lova skal leggjast på den parten som krev avgjerd, når ikkje jordskifteretten finn grunn til anna. Er omskipnaden til gagn for båe partar, kan kostnaden delast med ein høveleg sum på kvar.

Jordskifteretten kan utføre oppmåling hvis partene er enige. Den som ber om en avgjørelse betaler vanligvis kostnadene, med mindre retten bestemmer noe annet eller begge parter har nytte av endringen.AI

Noter (1)

EndringEndra med lover 26 jan 1973 nr. 3, 18 des 1998 nr. 84 (ikr. 1 jan 1999 iflg. res. 18 des 1998 nr. 1199), 15 juni 2001 nr. 78 (ikr. 1 juli 2001 iflg. res. 15 juni 2001 nr. 714), 25 juni 2004 nr. 53 (ikr. 1 jan 2006 iflg. res. 19 aug 2005 nr. 901) som endra med lov 17 juni 2005 nr. 84, 27 juni 2008 nr. 71 (ikr. 1 juli 2009 iflg. res. 12 juni 2009 nr. 638), 21 juni 2013 nr. 100 (ikr. 1 jan 2016 iflg. res. 21 juni 2013 nr. 736).

§ 20

Denne lova gjeld frå den tid Kongen fastset. Frå same tid vert etternemnde lover og lovføresegner sette ut or kraft eller brigda såleis: – – –.

Loven trer i kraft fra det tidspunktet Kongen bestemmer. Samtidig opphører eller endres utvalgte andre lover og bestemmelser.AI

Noter (1)

Note 1Frå 1 jan 1969 iflg. res. 29 nov 1968.

Vanlige spørsmål

✨ AI-generert

Forenklede forklaringer laget med AI og kontrollert automatisk — les alltid selve lovteksten.

Hva slags rettigheter over andres eiendom gjelder denne loven for?

Åpne § 1

Kan eieren bruke eiendommen slik at det er til ulempe for den som har en rettighet der?

Åpne § 2

Har eieren forkjørsrett hvis begge kan bruke området?

Hvis både eieren og den som har en rettighet kan bruke noe, har ingen av dem forkjørsrett. Dersom begge ikke kan bruke det fullt ut samtidig, må bruken reduseres likt for begge parter.

Åpne § 3

Hvem har rettigheter som skal sikre en bestemt byggeplan i et område?

Regler som skal sikre en bestemt måte å bo og bygge på i et område, tilhører hver enkelt eiendom. Disse reglene gjelder så lenge de er til nytte for eiendommen.

Åpne § 4

Kan jeg be om å få flyttet en bruksrett på eiendommen?

Åpne § 5

Kan en rettighet endres selv om det blir dårligere for motparten?

En rettighet kan endres dersom fordelen for den som krever det er betydelig større enn tapet for den andre. Den som ønsker endringen må betale erstatning i form av land, rettigheter eller penger.

Åpne § 6

Kan en rettighet slettes hvis den gjør mer skade enn nytte?

En eiendomsrett kan slettes hvis den gjør mer skade enn nytte, og det ikke er mulig å endre den slik at den fungerer bedre. Eieren må betale erstatning i form av jord, rettigheter eller penger.

Åpne § 7

Kan man avtale å gi opp retten til endring eller sletting av en servitutt for alltid?

Åpne § 8

Beslektede lover og forskrifter

Samme rettsområde — mest siterte først.